PHÂN TÍCH TÁC ĐỘNG CỦA THUẾ TIÊU THỤ ĐẶC BIỆT ĐỐI VỚI ĐỒ UỐNG CÓ ĐƯỜNG LÊN TỶ LỆ BÉO PHÌ: ÁP DỤNG MÔ HÌNH TRUNG GIAN
Lại Thị Ngọc Linh[1], Lê Việt Trung, Trần Lê Lam Vy
Sinh viên K61 CLC Kinh tế đối ngoại – Viện Kinh tế và Kinh doanh quốc tế
Trường Đại học Ngoại thương, Hà Nội, Việt Nam
Nguyễn Thu Hằng
Giảng viên Viện Kinh tế và Kinh doanh quốc tế
Tóm tắt
Béo phì đã trở thành một vấn đề sức khỏe toàn cầu nghiêm trọng, với hơn 650 triệu người bị ảnh hưởng trên toàn thế giới. Các loại đồ uống chứa nhiều đường bổ sung và ít giá trị dinh dưỡng, được công nhậN là một trong những nguyên nhân chính gây ra béo phì. Để đối phó với tình trạng này, nhiều quốc gia đã áp dụng thuế tiêu thụ đặc biệt đối với đồ uống có đường nhằm giảm tiêu thụ và giải quyết gánh nặng liên quan đến béo phì. Nghiên cứu này phân tích dữ liệu từ 32 trong số 117 quốc gia đã áp dụng loại thuế này trong giai đoạn từ năm 2013 đến 2023, sử dụng mô hình trung gian bằng phần mềm JASP để phân tích mối quan hệ giữa việc áp dụng thuế lên mức độ tiêu thụ giảm và tỷ lệ béo phì quốc gia. Nghiên cứu phát hiện ra một hiệu ứng trung gian cạnh tranh: mặc dù thuế gián tiếp làm giảm béo phì thông qua việc giảm tiêu thụ, nhưng tổng ảnh hưởng đến tỷ lệ béo phì vẫn mang tính dương. Kết quả nghiên cứu này mang lại những giá trị quan trọng cho các nhà hoạch định chính sách tài khóa về hiệu quả của việc đánh thuế tiêu thụ đặc biệt lên đồ uống có đường trong việc giải quyết vấn đề béo phì.
Từ khoá: mô hình trung gian, tỷ lệ béo phì, thuế tiêu thụ đặc biệt
THE IMPACTS OF EXCISE TAXES ON SUGAR-SWEETENED BEVERAGES ON OBESITY RATE: A MEDIATION MODEL
Abstract
Obesity has emerged as a critical global health issue, with more than 650 million individuals affected worldwide. Sugar-sweetened beverages, high in added sugars and low in nutritional value, are widely recognized as a key driver of obesity. In response, many countries have introduced excise taxes on these products to curb consumption and address obesity-related issues. This study analyzes data from 32 out of 117 countries that implemented such taxes between 2013 and 2023, using Hayes mediation model to examine the relationship between excise taxation, consumption, and national obesity levels. This study identifies a competitive mediation effect: while the tax reduces obesity indirectly through lowered consumption, the total effect on obesity remains positive, suggesting potential counterintuitive outcomes. This finding offers significant insights to fiscal policy makers into the effectiveness of sugar-sweetened beverages taxation in addressing obesity.
Keywords: excise tax, mediation model, obesity, sugar-sweetened beverages
[1] Tác giả liên hệ. Email: k61.2213150095@ftu.edu.vn