LIỆU CPTPP CÓ THÚC ĐẨY XUẤT KHẨU GẠO CỦA VIỆT NAM? BẰNG CHỨNG TỪ HIỆU ỨNG TẠO LẬP THƯƠNG MẠI VÀ CHUYỂN HƯỚNG THƯƠNG MẠI
Nguyễn Đinh Diễm Thư, Phùng Minh Khánh, Hoàng Tuấn Minh, Nguyễn Quốc Vượng
Sinh viên K63 CLC Kinh tế đối ngoại – Viện Kinh tế & Kinh doanh quốc tế
Trường Đại học Ngoại thương, Hà Nội, Việt Nam
Vũ Huyền Phương
Giảng viên Viện Kinh tế & Kinh doanh quốc tế
Trường Đại học Ngoại thương, Hà Nội, Việt Nam
Tóm tắt
Nghiên cứu này đánh giá tác động của Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ Xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) đối với xuất khẩu gạo của Việt Nam sang 33 đối tác thương mại trong giai đoạn 2010–2024. Trong khi các nghiên cứu trước đây chủ yếu xem xét tác động tổng thể của CPTPP hoặc tập trung vào dòng thương mại chung, số lượng nghiên cứu phân tích cụ thể ngành gạo của Việt Nam và phân biệt giữa hiệu ứng tạo lập thương mại và chuyển hướng thương mại vẫn còn hạn chế. Nghiên cứu sử dụng mô hình trọng lực mở rộng và dữ liệu bảng, áp dụng các phương pháp ước lượng như Fixed Effects, Random Effects, Hausman-Taylor và Poisson Pseudo Maximum Likelihood (PPML), nhằm đánh giá tác động của việc tham gia CPTPP cùng với các yếu tố khác như GDP, quy mô dân số, khoảng cách địa lý và đặc điểm quốc gia không giáp biển. Kết quả cho thấy CPTPP có tác động tích cực và có ý nghĩa thống kê đến xuất khẩu gạo của Việt Nam sang các nước thành viên, qua đó khẳng định hiệu ứng tạo lập thương mại, trong khi bằng chứng về hiệu ứng chuyển hướng thương mại sang các nước không phải thành viên còn hạn chế và chưa thực sự vững qua các phương pháp ước lượng khác nhau.
Từ khóa: CPTPP, gạo, xuất khẩu, Việt Nam, mô hình trọng lực
DOES THE CPTPP PROMOTE VIETNAMESE RICE EXPORTS?EVIDENCE FROM TRADE CREATION AND TRADE DIVERSION
Abstract
This study assesses the impact of the Comprehensive and Progressive Agreement for Trans-Pacific Partnership (CPTPP) on Vietnam’s rice exports to 33 trading partners over the period 2010-2024. While previous studies have primarily examined the general effects of CPTPP or focused on aggregate trade flows, limited research has specifically analyzed its implications for Vietnam’s rice sector and the distinction between trade creation and trade diversion. Using an augmented gravity model and panel data estimation methods, including Fixed Effects, Random Effects, the Hausman-Taylor Model, and Poisson Pseudo Maximum Likelihood (PPML), the study evaluates the impact of CPTPP membership alongside other determinants such as GDP, population size, geographical distance, and landlocked status. The results indicate that CPTPP has a significant positive effect on Vietnam’s rice exports to member countries, confirming a trade-creation effect, while evidence of trade diversion toward non-member countries is limited and not robust across specifications.
Keywords: CPTPP, rice, export, Vietnam, gravity model